Koorts bij een verkoudheid kan schrikken, maar is vaak een teken dat je afweer aan het werk is. In dit stuk lees je hoe je het onderscheidt van griep, hoelang koorts en klachten doorgaans duren en wanneer je besmettelijk bent. Met praktische tips voor meten, zelfzorg en duidelijke alarmsignalen weet je wanneer je rustig kunt afwachten en wanneer je beter de huisarts belt.
Wat is koorts bij verkoudheid
Koorts bij verkoudheid is een tijdelijke verhoging van je lichaamstemperatuur doordat je afweersysteem reageert op een verkoudheidsvirus, meestal een rhinovirus. Je hypothalamus, de “thermostaat” in je hersenen, zet het setpoint hoger, waardoor je kunt rillen en warm aanvoelt terwijl je lichaam juist probeert op te warmen. Bij verkoudheid heb je vaak een lichte verhoging of milde koorts: vanaf ongeveer 38,0 °C spreken we van koorts, boven 39,0 °C van hoge koorts. Volwassenen zijn bij een gewone verkoudheid vaak alleen wat warmer, terwijl kinderen eerder echte koorts krijgen. In tegenstelling tot griep (influenza) is koorts bij verkoudheid meestal minder hoog en komt die geleidelijker op, met vooral neusverkoudheid, keelpijn en een droge tot productieve hoest.
De koorts zelf duurt meestal 1 tot 3 dagen, terwijl de verkoudheid in totaal 5 tot 10 dagen kan aanhouden; hoest kan iets langer blijven hangen. Koorts is niet per se slecht: het helpt je lichaam virussen te remmen en afweercellen sneller te laten werken. Je bent vooral in de eerste dagen besmettelijk, wanneer snotteren, hoesten en niezen virusdeeltjes verspreiden via druppeltjes en handen. Meten geeft duidelijkheid: rectaal meten is het meest betrouwbaar bij jonge kinderen, bij volwassenen zijn oor- of voorhoofdthermometers handig maar iets minder precies. Blijft de koorts langer aanhouden of voel je je snel zieker, dan is extra alertheid verstandig.
Oorzaken en verschil met griep
De tabel hieronder vergelijkt de oorzaken van koorts bij verkoudheid met griep en helpt je de belangrijkste verschillen te herkennen. Dit ondersteunt de sectie “Oorzaken en verschil met griep” binnen het onderwerp koorts bij verkoudheid.
| Kenmerk | Verkoudheid (met koorts) | Griep (influenza) | Toelichting / duiding |
|---|---|---|---|
| Veroorzakende virussen | Meestal rhinovirussen; ook endemische coronavirussen, RSV, adenovirus. | Influenza A en B (seizoensgebonden varianten). | Andere virussen geven ander klachtenpatroon en ernst; influenza veroorzaakt vaker systemische ziekte. |
| Begin van de klachten | Geleidelijk: keelpijn/niezen -> loopneus/hoest binnen 1-2 dagen. | Plots: binnen uren met rillingen en acuut ziek gevoel. | Een abrupt begin past meer bij griep; langzaam oplopende klachten bij verkoudheid. |
| Koortsprofiel | Geen of laaggradige koorts, vaak < 38,5°C; bij kinderen soms hoger. | Hoge koorts 38,5-40°C, vaak 3-4 dagen aanhoudend. | Hoge, snelle koorts duidt eerder op griep; milde of afwezige koorts op verkoudheid. |
| Overige symptomen | Veel neusklachten: loopneus, verstopte neus, niezen; milde spierpijn en vermoeidheid. | Ernstige spier- en hoofdpijn, droge hoest, koude rillingen, extreme moeheid; minder uitgesproken neusloop. | Prominente neusklachten passen bij verkoudheid; forse spierpijn en moeheid bij griep. |
| Besmettelijkheid en duur | Meest besmettelijk in de eerste 2-3 dagen; klachten 5-10 dagen, hoest kan langer. | Besmettelijk van ~1 dag vóór tot 5-7 dagen na start; herstel 1-2 weken, moeheid kan langer. | Thuisblijven in de vroege fase beperkt verspreiding; bij griep is het besmettingsvenster langer. |
Kortom: verkoudheid ontstaat geleidelijk met veel neusklachten en meestal milde of geen koorts; griep begint plots met hoge koorts en uitgesproken spierpijn en moeheid. Deze verschillen helpen om koorts bij verkoudheid van griep te onderscheiden.
Koorts bij verkoudheid ontstaat doordat je afweersysteem reageert op een verkoudheidsvirus, meestal rhinovirussen die de slijmvliezen van je neus en keel infecteren. Die ontstekingsreactie kan een lichte verhoging of milde koorts geven, vooral bij kinderen. Griep wordt veroorzaakt door influenzavirussen en tast vaak ook de lagere luchtwegen aan, waardoor de reactie heftiger is. Het verschil merk je aan het begin en de ernst: verkoudheid start meestal geleidelijk met snotteren, niezen en keelpijn, vaak zonder hoge koorts.
Griep begint plots, met hoge koorts, koude rillingen, felle spierpijn, hoofdpijn en extreme moeheid. Een gewone verkoudheid duurt doorgaans 5 tot 10 dagen, terwijl griep je vaak harder en langer neerhaalt, ook als de koorts al is gezakt.
Wanneer spreek je van koorts (temperatuurgrenzen)
Je spreekt van koorts als je lichaamstemperatuur 38,0 °C of hoger is. Tussen 37,5 en 38,0 °C heet het vaak verhoging; boven 39,0 °C spreek je van hoge koorts en vanaf 40,0 °C van zeer hoge koorts. De normale temperatuur schommelt grofweg tussen 36,5 en 37,5 °C en kan ‘s avonds wat hoger zijn. Hoe je meet telt mee: rectaal meten is het meest betrouwbaar, in het oor of op het voorhoofd is iets minder precies en onder de oksel meet je vaak lager.
Meet steeds op dezelfde plek en wacht 15-30 minuten na inspanning of warme dranken. Bij een verkoudheid is de koorts meestal mild en kortdurend, maar aanhoudend hoge waarden vragen extra alertheid.
[TIP] Tip: Koorts? Rust, drink genoeg, meet temperatuur; paracetamol indien nodig.
Symptomen en verloop
Bij verkoudheid met koorts merk je vaak eerst een zere of kriebelende keel, niezen en een waterige loopneus. Binnen een dag of twee wordt het snot dikker, raak je verstopt en kun je gaan hoesten; die hoest kan droog beginnen en later productiever worden. Koorts bij verkouden zijn is meestal mild en kort: vaak 1 tot 3 dagen rond of net boven 38 °C, met koude rillingen, spierpijn en moeheid. Kinderen hebben vaker hogere pieken dan volwassenen. De eerste dagen ben je het meest besmettelijk, omdat je veel virusdeeltjes verspreidt bij niezen, hoesten en via je handen.
De typische verkoudheid duurt 5 tot 10 dagen; vermoeidheid en hoest kunnen nog wat langer aanhouden, soms tot twee à drie weken, zonder dat dit meteen zorgelijk is. Kleur van je snot zegt weinig over de oorzaak: geel of groen slijm past ook bij een normale afweerreactie. Merk je dat je na een korte opleving weer duidelijk koorts krijgt, dan is dat een teken dat je lichaam nog aan het opruimen is, maar blijf wel letten op hoe je je voelt.
Typische klachten bij verkoudheid met koorts
Bij een verkoudheid met koorts krijg je meestal een zere of kriebelende keel, niezen en een loopneus die later dikker wordt en voor een verstopte neus zorgt. Je kunt je warm en rillerig voelen, met een lichte tot matige koorts rond of net boven 38 °C, soms met spierpijn, hoofdpijn en een algeheel lamlendig gevoel. Hoesten hoort er vaak bij: eerst droog, later met slijm.
Door de zwelling van je neusslijmvlies kun je druk voelen rond je voorhoofd en jukbeenderen, en tijdelijk minder ruiken of proeven. Tranen, branderige ogen, vermoeidheid, slechter slapen, minder eetlust en dorst door sneller vochtverlies komen ook vaak voor. Kinderen hebben vaak hogere pieken en worden sneller hangerig.
Duur van verkoudheid en koorts
Een verkoudheid duurt meestal 5 tot 10 dagen, met de heftigste klachten in de eerste 3 tot 5 dagen. Vaak begin je met keelpijn en een loopneus, daarna volgen verstopping en hoest. Koorts bij verkoudheid is meestal mild en kort: vaak 1 tot 3 dagen rond de 38 °C, bij kinderen soms wat langer met hogere pieken. Na een week voel je je doorgaans duidelijk beter, al kan hoest of vermoeidheid nog 2 tot 3 weken aanhouden zonder dat dit meteen zorgelijk is.
Je bent vooral in de eerste 2 tot 3 dagen het meest besmettelijk; daarna neemt dat snel af. Duurt je koorts langer dan verwacht of krijg je opnieuw koorts na een korte opleving, wees dan extra alert op hoe je je voelt.
Besmetting bij verkoudheid: hoe raak je het en wanneer ben je besmettelijk
Je raakt een verkoudheid vooral door druppeltjes die vrijkomen bij hoesten, niezen of praten, en via je handen: je pakt een deurklink of telefoon vast met virusdeeltjes erop en wrijft daarna in je neus, mond of ogen. In slecht geventileerde ruimtes kunnen ook kleine deeltjes even blijven hangen, waardoor je het makkelijker oploopt.
Je bent het meest besmettelijk in de eerste 2 tot 3 dagen na de start van je klachten, wanneer je veel virus uitscheidt en veel snottert of hoest. Soms ben je al een dag vóór de eerste kriebel in je keel besmettelijk. Meestal neemt besmettelijkheid na dag 5 snel af, maar bij jonge kinderen kan dat iets langer duren.
[TIP] Tip: Meet regelmatig je temperatuur; rust, drink voldoende; bel huisarts bij aanhoudende koorts.
Wat kun je zelf doen tegen koorts bij verkoudheid
Bij koorts door verkoudheid help je je lichaam vooral door rust te nemen en goed te drinken. Water, thee en bouillon zijn prima om uitdroging te voorkomen en je keel te verzachten. Draag lichte kleding, houd je kamer koel maar comfortabel en ventileer regelmatig; zo raak je warmte kwijt zonder te rillen. Een lauwe douche of washandje kan prettig zijn, maar ga niet ijskoud afkoelen. Paracetamol is de eerste keus als je je echt beroerd voelt; ibuprofen kan soms ook, maar niet als je maag-, nier- of hartproblemen hebt, zwanger bent of daar eerder slecht op reageerde.
Lees altijd het etiket en combineer pijnstillers niet gedachteloos. Neusspray met zoutoplossing of stomen kan verstopte neusklachten verlichten, en een theelepel honing voor het slapengaan helpt tegen prikkelhoest (geen honing voor kinderen jonger dan 1 jaar). Eet licht en naar behoefte, vermijd alcohol en rook. Meet je temperatuur zo nodig en let vooral op hoe je je voelt; meestal knap je binnen enkele dagen op.
Rust, drinken en luchtvochtigheid
Bij koorts door een verkoudheid helpt rust je lichaam om energie te steken in herstel in plaats van activiteit. Luister naar je lijf: slaap wat meer, doe het rustig aan en verdeel taken over de dag. Drink extra, omdat je door koorts meer vocht verliest; water, thee en bouillon zijn ideaal en warme dranken verzachten je keel. Let op signalen van uitdroging zoals donkere urine, dorst en een droge mond, en vul zonodig vaker kleine slokjes aan.
Zorg binnen voor een prettige lucht: een koele kamer rond 18-20 °C en een luchtvochtigheid van ongeveer 40-60% houdt je slijmvliezen vochtig, waardoor ademen en snuiten makkelijker gaat. Ventileer regelmatig en voorkom té droge lucht door een luchtbevochtiger of simpelweg een bakje water op de verwarming, maar overdrijf niet om schimmel te vermijden.
Koorts verlagen met medicijnen
Koorts bij verkoudheid hoef je niet altijd te verlagen; doe het vooral als je je beroerd voelt. Paracetamol is de eerste keus: het verlaagt koorts en verlicht pijn. Volg het etiket en overschrijd de maximale dagdosering niet; bij kinderen doseer je op gewicht met een kindervorm. Helpt dat onvoldoende, dan kan ibuprofen soms uitkomst bieden, mits je geen maag-, nier- of hartproblemen hebt, niet zwanger bent en geen bloedverdunners gebruikt.
Neem het met wat voedsel en gebruik nooit twee NSAID’s tegelijk. Afwisselen van paracetamol en ibuprofen is meestal niet nodig. Geef geen aspirine aan kinderen onder 16 jaar. Vermijd combinatiemiddelen met “verkoudheid” op het doosje om dubbelgebruik te voorkomen; antibiotica helpen niet tegen verkoudheidsvirussen.
Meten en monitoren van je temperatuur
Meten geeft houvast, vooral als je je koorts bij verkoudheid wilt volgen. Gebruik een betrouwbare digitale thermometer en meet steeds op dezelfde plek en rond hetzelfde tijdstip. Rectaal meten is het nauwkeurigst, zeker bij jonge kinderen; in het oor of op het voorhoofd is sneller maar gevoeliger voor meetfouten, en onder de oksel meet je vaak te laag.
Wacht 15-30 minuten na sporten, een warme douche of drank, en noteer je waarden zodat je het patroon ziet in plaats van losse pieken. Eén tot drie metingen per dag is meestal genoeg. Let naast de cijfers op hoe je je voelt. Houd extra rekening met aanhoudende koorts langer dan drie dagen, snel terugkerende pieken of temperaturen boven 39,5-40 °C.
[TIP] Tip: Rust uit, drink genoeg, paracetamol volgens etiket, lichtere kleding, kamer koelen.
Wanneer schakel je medische hulp in
Bij een gewone verkoudheid met koorts knap je meestal binnen enkele dagen op, maar schakel hulp in als je alarmsignalen merkt. Denk aan koorts die langer dan drie dagen aanhoudt of na een korte opleving weer duidelijk terugkomt, temperaturen boven 39,5-40 °C, benauwdheid, piepen, pijn bij ademhalen, sufheid of verwardheid, hevige spierpijn of aanhoudend braken. Let ook op uitdroging: weinig of donker plassen, droge mond en niet kunnen drinken. Felle oorpijn, eenzijdige gezichtspijn en druk rond de bijholten met koorts, pijn op de borst of een huiduitslag die niet wegdrukt, vragen ook om snelle beoordeling.
Bel direct bij koorts bij een baby jonger dan drie maanden; bij kinderen van drie tot zes maanden, bij herhaald hoge pieken of als je kind ontroostbaar of ongewoon slaperig is, laat je het dezelfde dag beoordelen. Heb je een verminderde afweer, ben je zwanger, ouder dan 70 of heb je hart-, long-, nierziekte of diabetes, wees extra laagdrempelig. De huisarts of huisartsenpost helpt je inschatten wat nodig is; meestal is geruststelling en advies genoeg, maar als het niet goed voelt, is bellen de verstandigste stap.
Alarmsignalen: wanneer naar de dokter
Een verkoudheid met koorts gaat meestal vanzelf over, maar let op de volgende alarmsignalen. Neem contact op met je huisarts of de huisartsenpost bij onderstaande situaties.
- Koorts die langer dan 3 dagen aanhoudt, oploopt boven 39,5-40 °C of na een korte opleving opnieuw terugkeert.
- Benauwdheid, piepende of snelle ademhaling, of pijn op de borst.
- Sufheid, verwardheid, moeilijk wekbaar zijn, ernstige hoofdpijn of een stijve nek.
- Tekenen van uitdroging: weinig of donker plassen, niet goed kunnen drinken, droge mond, of aanhoudend braken.
Twijfel je? Bel je huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost voor advies. Liever een keer te vroeg dan te laat.
Risicogroepen met extra aandacht
Hoor je bij een risicogroep, wees dan extra alert bij verkoudheid met koorts. Het gaat om baby’s jonger dan 3 maanden, kinderen tot 3-6 maanden met hoge koorts, 70-plussers, zwangeren, en iedereen met een verminderde afweer (bijvoorbeeld door chemotherapie, prednison of hiv) of met hart-, long- (astma, COPD), nierziekte of diabetes. Je loopt sneller risico op uitdroging, benauwdheid of complicaties, en klachten kunnen minder typisch zijn.
Meet je temperatuur regelmatig, drink genoeg en kies bij voorkeur paracetamol; overleg over NSAID’s als je hart-, nier- of maagklachten hebt of zwanger bent. Neem eerder contact op met je huisarts, zeker bij aanhoudende koorts, sufheid, benauwdheid of als het niet pluis voelt.
Mogelijke complicaties bij verkoudheid met koorts
Bij een gewone verkoudheid met koorts herstel je meestal zonder problemen, maar soms treden complicaties op. Bij kinderen komt een middenoorontsteking geregeld voor, vooral na enkele dagen snot en koorts. Ook bijholteontsteking kan ontstaan als het slijmvlies blijft zwellen en het slijm niet goed weg kan, herkenbaar aan toenemende druk of pijn in je wangen of voorhoofd. Je kunt uitdrogen door koorts en weinig drinken, wat duizeligheid en hoofdpijn verergert.
Heb je astma of COPD, dan kunnen piepen en benauwdheid opvlammen. Jonge kinderen kunnen een koortsstuip krijgen; dat ziet er heftig uit maar is meestal kort en onschuldig. Zeldzamer, maar ernstiger, is een longontsteking of een bacteriële superinfectie na de virale verkoudheid, vooral als je afweer verminderd is. Neem dan laagdrempelig contact op.
Veelgestelde vragen over koorts bij verkoudheid
Wat is het belangrijkste om te weten over koorts bij verkoudheid?
Koorts bij verkoudheid komt door een virus, is vaak mild en kort. Koorts is vanaf 38,0°C. Verkoudheid geeft neus- en keelklachten; griep veroorzaakt meestal hogere, plotselinge koorts met hevige spierpijn en uitgesproken ziekgevoel.
Hoe begin je het beste met koorts bij verkoudheid?
Begin met rust, voldoende drinken en ventileren/vochtige lucht. Neem zo nodig paracetamol volgens etiket; ibuprofen kan bij pijn en koorts als je het mag gebruiken. Meet 1-2 keer per dag je temperatuur, blijf thuis.
Wat zijn veelgemaakte fouten bij koorts bij verkoudheid?
Veelgemaakte fouten: antibiotica verwachten bij een virus, te warm aankleden of “uitzweten”, te weinig drinken, dubbel doseren met combinatiepillen, aspirine geven aan kinderen, te vaak temperaturen, te vroeg sporten/werken, alarmsignalen of risicogroepen negeren.
